Özünü tanımayanlar və “virtual anarxist” eksperimenti haqqında düşüncələr

26-03-2018 [14:14]

Əliməmməd Nuriyev,

Konstitusiya Arashdirmalar Fondunun rəhbəri

***

"Fərdə, yaxud cəmiyyətə birbaşa ziyan gətirən, yaxud onlar üçün özündə birbaşa ziyan təhlükəsi daşıyan hər şey fərdi azadlıqlar dairəsindən çıxarılmalı mənəviyyat və ya qanun dairəsinə aid edilməlidir”.

Son vaxtlar Avropa liberalizminin paytaxtlarından səslənən küfr, söyüş və təhqirlərə qulaq kəsilərkən elə liberalizmin atalarından hesab edilən Con Stüart Milin bu sözlərini xatırlamaya bilmirəm.

C.Mill hələ 1859-cu ildə özünün liberalların ayəsinə çevrilən "Azadlıq haqqında” essesində bu barədə yazırdı. Avropaya sığınmış bir qrup özünü siyasi mühacir adlandıran şəxsin Azərbaycanda dövlət başçısına, siyasi rəhbərlikdə təmsil olunan şəxslərə, ayri-ayrı siyasətçilərə, jurnalistlərə, ictimai fəallara və onların ailə üzvlərinin ünvanına səsləndirdikləri hədyanlara müxtəlif bəhanələrlə, yaxud susmaqla haqq qazandırmağa çalışanlara onlarn vəsf etdikləri liberalzm bütlərindən Milin bu fikirlərini bir daha oxumağı tövsiyyə edirik. Doğurdanmı hələ özünü tanımayan, yaxud özünü tapmayan, bəlkə də, Avropanın "ifrat azadlığı”nda özünü itirən iki cüt -bir tək növcavanın və uğursuz "hüquq müdafiəçi”sinin təhqirlərinə dözməliyik?

Sual ritorikdir və özünü tanımayan bu cavanlara Azərbaycanın cəmiyyətinin ən azı düşünən hissəsinin onlar haqqında fikirlərini öyrənmək imkanı verməliyik. Azərbaycan cəmiyyəti, az-çox normal mühakimə qabiliyyətinə malik insanlar bu şəxslərin şəxsiyyəti, baxışları, dəyərləri haqqında elə onların işlətdiyi sözlər, ifadələr konteksitində fikir yürüdürlər. Unitazı tribuna, tualeti dəyimi masa zalı, klounluğu, təlxəkliyi, vulqarlığı, siyasi natiqlik, ekran, displey, kamera qarşısında söyüş söyməyi cəsurluq bilənlərlə başqa necə qiymət vermək olar?

İlk vaxtlar Avropada belə, özünü hələ tapa bilməyən növcavanlar və ağılsızlığı nə yaşı, nə də başı ilə ölçülə bilməyən uğursuz "hüquq-müdafiəçisi”nin çıxışlarına ən müxtəlif səbəblərdən yarana biləcək hirsin-hikkənin görsənişi kimi baxmaq olardı. Subyektiv qəzəbin innovativ ifadə forması kimi. Hətta dözmək, başa düşmək, bağışlamaq da olardı. Amma proseslərin sonrakı inkişafı göstərdi ki, ilk vaxtlar bir neçə gəncin ekstravaqant etiraz manerası təsiri bağışlayan bütün hərəkət və əməllər bütövlükdə Azərbaycana, milli dəyər və əxlaq normalarına qarşı çox dəqiqlikə düşünülmüş, addım-addım planlaşdırılan, pedantcasına həyata keçirilən "səlib yürüşüdür”. Məqsəd özlərinin ifadə etdiyi kimi guya "Azərbaycanda inqlab etmək”, yaxud "inqlabi situasiya yaratmaq”dır. Bu "səlib yürüşü”nün sponsor və təşkilatçıları üçün dahi Makiavellidən sonra müzakirə olunan "məqsəd vasitəyə haqq qazandırmalıdırmı?” -dilemmasının cavabı aydındır. Onlar icraçılar üçün yalnız bir "qızıl qayda” qoyublar- "Müqəddəs heç nə yoxudur”. İcraçıların bütün dəsti-xətti məhz bu prinsipə söykənir. Siyasi mübarizə üsulları, siyasi mədəniyyət, siyasət və əxlaq, siyasi satiranın siyasi mübarizədə rolu ilə bağlı hər hansı mükalimə və müzakirəni tamamilə rədd edilməsi, buna cəhd edənləri birbaşa nişan almaqla söymək də bu tapşırıqdan irəli gəlir. Bu icraçılar bəlkə də özləri də fərinqə varıblar ki, onlardan zombi kimi istifadə olunur və yaxud hansısa qüvvələrin "unversal virtual əsgər”, "virtual anarxist” yetişdirilməsi eksperimentinin qurbanıdılar. Ola bilsin ki, özləri üçün artıq çıxış yolu görmürlər, ona görə tarana gedir, kamikadzelik edirlər. Çünki bəlkə də, anlayıblar ki, "şeytanla müqavilə əbədi bağlanır”, xüsusən "yaşıl şeytanla müqavilə” pozula bilməz. Bəlkə də, çıxış yolu axtarmırlar...Zombi olmaq elə onların öz seçmidir?

Müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyaları 19-cu əsr anarxizm, inqilabi terrorizm ideyalarının virtual məkanda hədəf ölkələrə, hökumət və siyasi liderlərə qarşı innovativ üsullarla tətbqinə imkan yaradıb. Bizim bu Avropa paytaxtlarının tualet və zibilliklərində eşələnməklə, siyasi mübarizə apardığını elan edən başıbəlalı, özünü tanımayanlar bilməzlər. Amma onların sponsorları və rejissorları çox yaxşı bilir. 1869-cu ildə Cenevrədə Neçayevin "İnqilabçının katexisizi” adlı əsəri çap olunur. Əsərdə inqilabçının rəhbər tutmalı olduğu prinsiplər və baxışlar yer alıb. 4-cü bənddə qeyd olunur ki, "O, (inqilabçı) ictimai rəyə nifrət edir. İndiki ictimai əxalqın bütün təzahür formalarına nifrətlə yanaşır. Ona mane olan hər şey əxlaqa ziddir və cinayətdir”. Bu özünü tapmayan şəxslər bilsinlər ki, onlar hələ 149 il əvvəl dərc olunan rəhbərliyə əsasən idarə olunurlar. Onlardan milli əxalqımızı, dəyərlər sistemimizi, biz sözlərə bizi-biz edən dəylərimizi sarıstmaq, dağıtmaq, milli təhlükəsizliyimizə təhdidlər yaratmaq üçün "Katexisiz”də qeyd edilən kimi istifadə olunur. Onu da qeyd edək ki, az sonra Neçayevin və digər "inqilabı makiavelliçilər”-in yazdığı bu qaydaları bolşeviklər əsas götürdülər. Onların inqilabı isə bütün bəşəriyyət, ayırca bizim xalqımız üçün çox dəhşətlər gətirdi. Bolşevik inqilabının sponsorlarından biri isə o zamankı Almaniya hakim dairələri idi...

Siyasi satira tənqidi təfəkkürün formalaşmasında spesifik rol oynayaraq ictiamai-siyasi proseslərin obyektiv dərk olunasına böyük töhfə verir. Bu baxımdan siyasi satira obrazlar və simvollar vasitəsilə tənqidi mühakimələrin daha geniş kütlələrə çatıdırılmasını təmin edir. Müasir siyasi mübarizə prkatikasında da geniş yayılıb və effektiv istifadə olunur. Amma siyasi satira Qərb ölkələrinin praktikasında heç vaxt siyasətçilərə münasibətdə şərəf və ləyaqətin alçaldılması üsulu kimi istifadə olunmur. Oluna bilməz. Siyasətçilərin siyasi kimliyi tənqid olunur. Bu başıbəlalı "zombiboy”ların istinad etdiyi Qərb siyasi satira praktikası məhz siyasi kimliyin tənqid olunmasına köklənir. Bunların əsası hələ Qədim Yunanıstan siyasi praktikasına gedən, Böyük Fransa İnqilabında cilalanan siyasi satiranın böyük irsindən öyrəndikləri isə unitaz və zibillikdə eşələnmək olub.

Təəssüf və min təəssüf ki, Volterin, Hötenin, Hegelin vətəni olan ölkələrindən belə küfrlər səslənir və Azərbaycan dövləti, onun atributları, milli əxlaq dəyərlərimiz hədəf alınır. Min təəssüf ki, liberal, demokratik Avropa ölkələrinin paytaxtlarında buna dözümlü yanaşırlar. Görən bu təmkin doğurdanmı söz və fikir azadlığına hörmətdən qaynaqlanır? Görəsən, Yunanıstanda iqtisadi böhran baş verdiyi zamanlarda, 3-4 il əvvəl Almaniya siyasi rəhbərliyinin ünvanına azərbaycanlı mühacirlərin söyüşlərinin heç yüzdə biri qədər olmayan tənqidlər və satirik fikirlər səslənəndə rəsmi Berlin bütün Avropanı niyə silkələyirdi və Afina hədələnirdi? Bu sual da ritorikdir və sadəcə Avropa ölkələri də dəfərlərlə sübut ediblər ki, Makiavellinin fikirlərini çox yaxşı mənimsəyiblər. C.Millin ifadə azadlığı barədə dediklərini isə xüsusən son zamanlar fərqli interpretasiya edirlər. Azərbaycan da, bizlər də gərək bunu nəzərə alaq...

Mia.az

Digər xəbərlər

KREDİT MÜQAVİLƏLƏRİ: banklar sənədləri niyə tələsik imza atdırır?

Məmurlar Naz Lifana minsin! - Eynulla Fətullayev yazır

Böhtan və təhqirlər fonunda təmkin və ləyaqət... - VAHİD TAĞIYEV YAZIR

Sİ ilə dəstəklənən tədris pilot layihəsi üzrə hesabat - Saleh Məmmədov yazır

Yaxın Şərqdə ABŞ bazaları... - Elxan Şükürlü yazır

İRANLA BAĞLI BƏZİ QEYDLƏR - Fazil Mustafa yazır

Bütün hallarda düzgün kadr seçimi ilkin şərtdir... - VAHİD TAĞIYEV YAZIR

Mən Cəbrayıldayam, sən haradasan? - Paşinyana sual

Qorunan və qorunmayan ləyaqət!

Qarışan İran və ya yolu kəsilən Türkiyə... - ELXAN ŞÜKÜRLÜ YAZIR

Venesuelanın Çinə təxminən 12 milyard dollar borcu və... - Elxan Şahinoğlu yazır

Gecikmiş qisas və ya klanların “taxt oyunları”...

SON XƏBƏRLƏR

00:00 05.02.2026

Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR

23:25 04.02.2026

ABŞ və İran rəsmiləri bir-birləri ilə dilləşiblər - Amerika rəsmiləri "Axios" maraqlı məlumat yaydı

22:47 04.02.2026

Ərdoğan Misir prezidentinə "Togg" hədiyyə etdi

22:37 04.02.2026

Əkrəm İmamoğlu, məşhur jurnalist və... - Onlar indi də casusluqda ittiham olunur

22:14 04.02.2026

Tahir Kərimliyə ağır itki üz verib

22:05 04.02.2026

ABŞ Suriyada 5 ardıcıl əməliyyat keçirib

20:58 04.02.2026

Türkiyədə həbs edilən futbolçunun xanımı: "Onu 30 il cəza alanlarla bir yerdə niyə saxlayırlar?"

20:42 04.02.2026

Türkiyə Kuboku: "Alanyaspor" 4 qolla qalib gəldi

20:33 04.02.2026

ABŞ-İran görüşü dalana dirənib - Dövət katibi Türkiyədə görüşdən yayınan Tehrana elə şərt qoydu ki...

19:55 04.02.2026

Göygölda 40 yaşlı şəxsi kim öldürüb?

19:11 04.02.2026

Şəmsi Səmədzadə həbs edildi - Heyvan oğurluğu ittihamı ilə (Yenilənib)

18:48 04.02.2026

"Devalvasiya yaxın illərdə olmayacaq" - Mərkəzi Bank sədri iqtisadçılarla görüşdə belə deyib

18:11 04.02.2026

"İqtisadi artım üzrə işçi qrupu"nun növbəti iclası oldu - Müzakirə + FOTO

18:07 04.02.2026

Prezidentə “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” təqdim olundu - VİDEO, FOTO (YENİLƏNİB)

17:56 04.02.2026

1500 filmdə rol alan aktyorun dəfninə həmkarları gəlmədi - "Ayıb olsun!"

17:39 04.02.2026

Taliska "Fənərbaxça" klubu ilə razılaşdı - Maaşı yarıdan çox azaldılacaq

17:24 04.02.2026

Mehriban Ələkbərzadəyə AzTV-də vəzifə verildi

17:04 04.02.2026

58 tenderdə qalib elan olunan şirkət etibarsız təchizatçı siyahısına salınıb

17:00 04.02.2026

Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı

16:52 04.02.2026

Rüfət Nasosnu: "Verilişimdə cəmi 6 dəqiqəlik reklam var, 2 saat 24 dəqiqə danışıram"

16:46 04.02.2026

"Bulvar"ın keçmiş rəhbəri yenidən hakim qarşısına çıxarıldı

16:16 04.02.2026

"Hazırda iki proses gedir" - DİM sədri həbs edilən təhsil ekspertindən danışdı

16:03 04.02.2026

"Azercell Telecom"dan sosial şəbəkələrdə yayılan saxta təkliflərlə bağlı - Açıqlama

15:55 04.02.2026

Xətaidə unikal olay: 42 yaşlı şəxsi təhdid edən 3 nəfər qandallandı

15:52 04.02.2026

"PARTİYANI QIZIMA CEHİZ KİMİ VERMƏMİŞƏM..." - Fəzail Ağamalıdan deputat övladı ilə bağlı iddialara reaksiya

15:32 04.02.2026

Rusiyanın neft və qaz gəlirləri iki dəfə azalıb - Rəqəmlər

15:24 04.02.2026

DİM: "2000-3000 marker müəllim yazı işlərini yoxlayır"

15:16 04.02.2026

Bakıda azyaşlı qız atasını öldürdü

15:01 04.02.2026

Yalçın Rzazadənin oğlu: “Açığı, belə söhbətlərə cavab vermək istəmirəm"

14:54 04.02.2026

Ərinin təhqirinə görə ərizə yazan icra başçısının müavini haqda qərar verildi

14:52 04.02.2026

12 və 14 yaşlı bacı-qardaş baltalayan əmi həbsdə öldü - TƏFƏRRÜAT (YENİLƏNİB)

14:34 04.02.2026

Agentlikdə kadr dəyişikliyi olub

14:22 04.02.2026

Kante bu gecə İstanbula gəlir

14:16 04.02.2026

Deputat: "15 region yaradılmalı, hər regionun özünün məclisi olmalı və..." - MÜSAHİBƏ

14:11 04.02.2026

Keçmiş hakimin şikayəti təmin edilmədi

14:06 04.02.2026

SABİQ İCRA BAŞÇISININ YALAN DANIŞAN ÖVLADI: SOCAR, ADNAN ƏHMƏDZADƏ FAKTORU...

13:57 04.02.2026

Azərbaycana sibir soyuq hava kütləsi daxil olub

13:25 04.02.2026

Çin və Rusiya liderləri videobağlantı çərçivəsində görüşüblər - GÜCLƏR BİRLƏŞDİRİLİR?

13:05 04.02.2026

“Kontakt Home” mağazalar şəbəkəsi daha bir müştərini narazı salıb

12:47 04.02.2026

Məşhur yazıçının pedofil milyarderə mesajı: "Tanrı uydurmadır, gözəl qızlar gerçəkdir"

12:36 04.02.2026

Milli Məclisdə bələdiyyələrlə bağlı müzakirə aparılacaq

12:35 04.02.2026

BAKIYA QAR YAĞACAQ - Sabahın hava proqnozu

12:27 04.02.2026

İmamoğlunun qaynı saxlanıldı - Narkotik ittihamı ilə

12:23 04.02.2026

Dövlət Xidmətinin Gəncə ərazi şöbəsinə yeni rəis təyin olunub

12:09 04.02.2026

Bakıda güclü külək - Ağaclar aşıb

12:05 04.02.2026

İlham Əliyevlə Paşinyan geniş tərkibdə görüşüblər - BƏƏ-də nələr razılaşdırıldı? + FOTOLAR (YENİLƏNİB)

11:58 04.02.2026

Rejissor: "Filmdə söyüş söymək ola bilər, amma..."

11:45 04.02.2026

GENERAL İDARƏ RƏİSİ TƏYİN EDİLDİ - Xidmətdə növbəti dəyişiklik

11:40 04.02.2026

64 yaşlı kişi dəm qazından ölüb

11:30 04.02.2026

"Ramiz Mehdiyev dedi ki, onun evindəki telefonu kəsin" - "Yeni Azərbaycan" qəzeti tarixi faktları yazır

DAVAMINI OXU