Təbriz VƏFALI

***

Halal olsun həmkəndlilərimə. Kəndimizdə ağına-bozuna baxmadan ağsaqqaldan qarasaqqala, ağbirçəkdən qarabirçəyə kimi, hər kəs zamanla ayaqlaşmağı, gələcək dövrün hər çətinliyinə sinə gərməyi, yeniliyə alışmağı, müasir dövrün ixtiralarını asanlıqla qavramağı, müasirliyi addımbaaddım izləməyi çox yaxşı bacarırlar. Ona görə kəndçilərimin bilmədikləri şeylərə qurd düşər.

Bizim kənddə Sultanəli adlı həmyaşıdım var. Zalım oğlu o qədər kitab oxuyub ki, göydəki ulduzları sayıb qurtarmaq olar, amma onun oxuduğu kitabların sayı-hesabı bilinmir. Əsl canlı ensiklopediyadır. Hardan sual versən, ordan cavab verir. Tarixdən tarixçilərə, ədəbiyyatdan ədəbiyyat müəllimlərinə, kənd təsərrüfatından aqronomlara dərs keçər.

Hələ lüğətlərin köməkliyi ilə rus və ingilis dillərində çap olunmuş kitabları oxuyar, tərcümələr edərdi.  
Amma di gəl ki, çox kitab oxumaqdan, çox çalışmaqdan səhhətində ciddi problem yaranıb, başında kəskin ağrıları var, gözlərində zəiflik olduğundan eynək taxır. Amma yenə də Nuh deyir, peyğəmbər demir. Kitab oxumaqdan vaz keçmir.

Sultanəli özünü dəlisov adam kimi aparır, qeyri-adi davranışlar sərgiləyir. Ona görə də həmkəndlilərim ona “dəli” ayaması qoşublar. 

Dünən Sultanəli mobil telefonuma zəng eləmişdi. Hal-əhvaldan sonra hazırda hansı kitablarla maraqlandığını, oxuduğunu, hansı tərcümələri etdiyini soruşanda ucadan şaqqanaq çəkdi, az qaldı qəşş edə. Dedi, ay juurnalist qardaş, indi kəndimizdə kitab-zad oxuyan yoxdur. Arı şirəyə yığılan kimi bizim kənddə hər kəs daraşıb telefonlara, kömpüterlərə. Hamı internetə qoşulub. Kəndçilərimiz telefonlarına, kompüterlərinə ChatGPT proqramı yazdırandan üzübəri evlərdəki televizorları, radioları toz basıb. Kitabları, jurnalları, qəzetləri ocaq qalamaq üçün yandırırlar. Kəndimizdə həmin proqram vasitəsilə məqalələr oxuyur, tərcümələr edirlər: “Hətta ChatGPT hesabına həmkəndlimiz 70 yaşlı çayçı Əlisəftər dayı əməlli-başlı şair, 65 yaşlı pensiyaçı mühasib Ağanisə xala ingilis, rus, fransız və digər xarici dillərdən məqalələr tərcümə edərək adlı-sanlı tərcüməçi, 60 yaşlı çoban siyasətdən, iqtisadiyyatdan və digər sahələrdən məqalələr yaza-yaza peşəkar jurnalist olub. İndi kəndimizdə “torbada pişik yoxdur”, hamı “torbasında ChatGPT gəzdirir”. Kəndimizdə “qarğa məndə qoz var” deyən yoxdur. Hamı deyir, “qarğa, məndə ChatGPT var”.

“Yuxarılar”a “xodu” olmadığını deyən Sultanəli məndən xahiş etdi ki, onun təklifini hökümətə çatdırım: “Onlara de ki, dövlət büdcəsini boşu-boşuna dağıtmasınlar. Azərbaycanda süni intellektin, ChatGPT-nin günbəgün populyarlıq qazanması, ondan istifadə edənlərin sayının saniyəbəsaniyə artması, həmçinin sözügedən proqramların müxtəlif çeşidli imkanları və potensial gücləri imkan verir ki, respublikamızda jurnalistlərin, qəzetlərin, saytların, ekspertlərin, mütəxəssislərin, şairlərin, yazıçıların, publisistlərin, tərcüməçilərin, siyasi şərhçilərin və digərlərinin saylarını minimuma endirək. Çünki əksər jurnalistlər məqalələrini, xəbərlərini süni intellektə, ChatGPT-yə yazdırır. Nəyə lazımdır bu proqramla “baslarını girləyən” jurnalistlər, onların saytları, qəzetləri, jurnalları. Onlara büdcədən ayrılan pullar heyifdir. 

Süni intellekt, ChatGPT vasitəsilə xarici dillərdəki mətnləri tərcümə edənlərin, “tərcüməçi”lərin sayı günbəgün artır. Həmin proqramlarda ayrı-ayrı məsələlərlə, problemlərlə bağlı axtarış verib ordakı materilalları öz beyinlərinin məhsulu kimi ictimayətə sırıyan “ekspert”lərin, “mütəxəssis”lərin, “siyasi şərhçi”lərin sayı qarışqa ordusunun üzvlərinin sayından çoxdur. Belələrinə dövlət niyə havayı pul versin, axı? 

Ona görə də süni intellektə, ChatGPT-yə əlçatanlığın asanlaşdırılması yolu ilə xərcləri minimallaşdırmaq, dövlət büdcəsini zənginləşdirmək olar. Sonucda ölkəmiz varlanacaq”.   

Ürəyimdə dedim, vallah düz deyir, “dəli” Sultanəli haqlıdır.

“Dəlidən doğru xəbər” buna deyərlər…    

MİA.AZ