Təbriz VƏFALI

***

Uşaqlıqdan qədim silah növlərini çox sevmişəm. Bu səbəbdən tarixi mənbələrdə, tarixi əsərlərdə qədim silahlarla bağlı məlumatları sevə-sevə oxumuşam, tarixi filmlərdə və sənədli filmlərdə nümayiş etdirilən qədim silahları və qədim döyüş növlərini böyük maraqla, heyranlıqla izləmişəm.Hətta bəzi rayonlarda fəaliyyət göstərən tarix-diyarşünaslıq muzeylərində saxlanılan qılınc, yay-ox, nizə, mizraq, döyüş yabası, bıçaq, xəncər, qəmə, balta və digər silahlara dönə-dönə dəfələrlə tamaşa etmişəm.

Rəhmətlik babam deyərdi ki, qədim silahlarla döyüşmək üçün güclü, iradəli, dözümlü olmaq lazım idi. Çünki belə döyüşçülər döyüş zamanı əsl qəhrəmanlıq, gerçək igidlik nümayiş etdirirdilər. Amma sonralar qədim silahların yerlərini odlu və müasir silahlar almağa başladı, igidlik “öldü”.

Ona görə də xalq qəhrəmanı Koroğlu demişdi ki, tüfəng çıxdı, mərdlik getdi… 

2000-cu illərə qədər Azərbaycanda sadə vətəndaşların internetə çıxışı məhdud idi, hər kəs onun imkanlarından istifadə edə bilmirdi. Ona görə də elm adamları, jurnalistlər, yazıçı-şairlər və digərləri Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasına və digər kitabxanalara gedər, müxtəlif kitabları, sənədləri və sair saatlarla, günlərlə oxuyar, gözlərinin qarasını ağardar, qeydlər götürər və onlardan istifadə edərdilər. Xüsusilə də media əhli Bakını ələk-vələk edər, qapı-qapı düşər, maraqlı müsahibələr, reportajlar hazırlamaq üçün rəqabət aparar, özlərini “həlak” edərdilər. 

2000-2010-cu illərdə internetə çıxış geniş vüsət aldı, yeni internet provayderləri yarandı, internet xidmətləri əlçatan oldu, mobil internet və genişzolaqlı internet xidmətləri populyarlaşmağa başladı. Və bununla da istər jurnalistikada, istər ədəbiyyatımızın poeziya və nəsr janrlarında, istərsə də elm və digər sahələrdə ideya oğurluğuna start verildi, plagiatlıq dövrü halal zəhmətin, özünəməxsus beyin məhsullarının başqaları tərəfindən “çırpışdırılması” yarışına başlanıldı. Bununla da Koroğlu demişkən, mərdlik getd…

2022-ci ildə “OpenAl” təşkilatı tərəfindən hazırlanmış “ChatGPT” adlı süni intellektə əsaslanan dil modeli beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olundu. Bu modeldən mətn əsaslı suallara cavab vermək, müxtəlif növ mətnlər yaratmaq, tərcümə etmək, kod yazmaq və sair üçün istifadə etmək mümkündür. “ChatGPT”nin imkanları və potensialları o qədər genişdir ki, bi model vasitəsilə məqalə, şeir, ssenari və sair yazmaq da olar. Başıbatmış “OpenAl”nın yeni ixtirasından sonra Azərbaycanda bütün sahədə, ələlxüsus da media sahəsində “qurbağa gölünə daş atılıb”. Jurnalistikamızda “yeni simalar”, “fikir dahiləri”, “ideya təəssübkeşləri”, “hegemon yenilikçilər”, “peşəkar, təcrübəli və ustad jurnalistlər” ordusu yaranmağa başlayıb.  

Necə deyərlər, qandıqları bir qrafa olmayanlar, adlarını və soyadlarını yazanda hərfləri “yeyənlər”, sadə xəbəri fərli-başlı yaza bilməyənlər “ChatGPT”nin imkanlarından istifadə edərək “qarışqadan fil qayırmağa” başlayıblar. Utanıb qızarmadan “ChatGPT”nin köməkliyi ilə “dağı dağ üstünə qoyanlar” peşəkar və təcrübəli jurnalistlərə “həyat dərsi”, “jurnalistika dərsi” keçməyə elə həvəslidirlər ki... 

Qəzetlərdə, saytlarda, hətta sosial şəbəkələrdə bəzi xəbərləri, məqalələri, statusları oxuyanda onların müəlliflərini “dahi” adlandıranlar, tanınnmış media mənsublarının həmin müəlliflərin əllərinə su tökməyə yaramadıqlarını iddia edənlər də var. 

Bir sözlə, “ChatGPT” yaranandan mərdlik, halallıq, halal zəhmət, alın təri, əl qabarı yoxa çıxıb. “Qarışqadan fil qayıranlar” ordusu peşəkarlara durmadan, dayanmadan meydan oxuyur, gələcəkdə də bu xəmir çox su aparacaq…  

Öyün yıxılsın, ay ChatGPT, öyümüzü yıxdın...

MİA.AZ