Dövlət büdcəsinin talan statistikası

23-12-2013 [13:10]

2006-cı ildə Azərbaycana axan böyük neft dollarları ölkə iqtisadiyyatının şaxəli inkişafına təkan vermədi. Neft dollarının ölkəyə sürətli axınından 9 il ötsə də, ölkə büdcəsində neftin payı 70, ixracatda isə 90 faizi ötür. Bu o deməkdir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı neftin girovluğundan hələ də qurtula bilməyib. Bəs neft pullara hara və necə axıb ki, heç bir səmərəsi yoxdur?

2006-cı ildən başlayaraq dövlət büdcəsinin investisiyalar bölümünün analizi acınacaqlı mənzərəni ortaya qoyur. 15 milyard manata yaxın büdcə vəsaiti büdcənin əsas donorları arasında bölüşdürülüb. Söhbət yüksək rentabelli dövlət müəssisələrindən gedir. O dövlət müəssisələrindən ki, öz gəlirləri hesabına sərmayə qoymaq imkanları yetərincədir.

Nə qədər təəccüblü görünsə də, dövlət büdcəsindən ən çox pay alan büdcənin əsas donoru olan Dövlət Neft Şirkətidir. Gürcüstandan tutmuş Balkanlaradək, Türkiyədən tutmuş Yunanıstana qədər yatırımlar qoyan, hətta Tbilisidə təmənnasız stadion tikən ARDNŞ dövlət büdcəsindən 970 milyon manat və yaxud 1,2 milyard dollar investisiya piroqu əldə edib.

Büdcənin əsas donorlarından olan "Azərbaycan Hava Yolları” QSC-yə yatırılan sərmayələrin mənbəyi şirkətin daxili resursları yox, dövlət büdcəsidir. Nazirlər Kabinetinin məlumatına görə, 2005-ci ildən indiyə kimi dövlət büdcəsinin investisiya proqramı çərçivəsində QSC-yə düz 900 milyon 157 min manat (1 milyard 154 milyon dollar) sərmayə yatırılıb. Bu şirkətin sərnişin daşınma tarifi xarici həmkarları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Ancaq bazarda təbii inhisarçı olan dövlət şirkəti ziyanla işlədiyini iddia edir və dövlət büdcəsindən pay qoparır.

Eyni sözləri büdcənin əsas donorlarından olan "Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC haqında da demək olar. Dövlət İnvestisiya Proqramı çərçivəsində QSC-yə 642 milyon 159 min manat və ya 823 milyon dollar sərmayə yatırılıb. Bu qədər dövlət sərmayəsinə baxmayaraq infrastruktur, texnika bərbad durumdadır, vaqon-elektrovoz parkını yeniləmək istiqamətində heç bir iş görülməyib. Xaricdən alınan vaqon və elektrovozlar isə istismar müddətini başa vurmuş "metallom”luq texnikadır.

Büdcənin əsas donorlarından olan "Azərenerji” ASC də bu baxımdan istisna deyil. Elektrik enerjisinin təbii inhisarçı olan "Azərenerji” 2006-cı ildən üzü bəri dövlət büdcəsindən 1 milyard 419 milyon manat və ya 1 milyard 820 milyon dollar investisiya alıb. Ancaq ölkənin bütün ərazisinin fasiləsiz elektrik enerji ilə təchizatı yenə də arzu olaraq qalır.

Paytaxtın enerji təchizatına cavabdeh olan "Bakıelektrikşəbəkə” ASC 588 milyon manat və ya 750 milyon dollar dövlət investisiyasını udub. Ancaq Bakının enerji təchizatında heç bir yeniləşmə baş verməyib. O da maraqlıdır ki, "Bakıelektrikşəbəkə”yə xeyli vəsait ayrılsa da, regional elektrik şəbəkələrinə 1 qəpik də ayrılmayıb. Deməli, bu sektorda dövlət investisiyaları olmadan da keçinmək mümkündür.

Büdcədən daha çox pay alanlar sırasında "Azərsu” ASC önəmli yerlərdən birini tutur. ASC büdcədən son 8 ildə 2 milyard 28 milyon manat və ya 2 milyard 600 milyon manat pay götürə bilib. Ancaq əhalinin içməli su ilə təchizatında dəyişiklik yoxdur.

Adı 2010-cu ilin Kür daşqınlarında çəkilən və sonra yenidən gündəmdən yoxa çıxan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC 2006-cı ildən bu günə kimi 1 milyard 189 milyon manat və ya 1 milyard 500 milyon dollar qopara bilib. Ancaq elə Kür daşqınları göstərdi ki, ASC-yə yatırılan pullar birbaşa çaya axıdılır.

2006-cı ildən bu günə kimi Nəqliyyat Nazirliyinə 7 milyard 98 milyon manat və ya 9 milyard dollar ayrılıb. Ancaq Azərbaycanda yol infrastrukturunun yeniləşməsi başa çatmayıb. Yolların bərbad durumu gündəmin əsas mövzularından biri olaraq qalır.

Rəqəmlərin analizi belə deməyə əsas verir ki, nəhəng müəssisələr büdcəyə ödədiyi vergilərin əhəmiyyətli kəsimini sonradan "investisiya” adı ilə geri alıb onu korrupsiya yeminə çevirirlər.

Nəhayət, ən acınacaqlısı da budur ki, büdcədən pay qoparan yüksək rentabelli bu nəhəng dövlət müəssisələri büdcə öhdəliklərini də ödəmir.

"Azərbaycan Respublikasının 2012-ci il dövlət büdcəsinin icrası haqqında” qanuna görə, 9 iri vergi ödəyicisinin dövlət büdcəsinə borcu 1,5 milyard manata yaxındır. Məsələn, ARDNŞ ixrac edilən məhsulların topdansatış və ixrac qiymətləri arasındakı fərqdən büdcəyə ödənişlər üzrə öhdəliklərini yerinə yetirmir. Bu mənbə üzrə büdcə gəliri proqnozu 406,4 milyon manat nəzərdə tutulub. Hesablama Palatasının rəyində qeyd olunur ki, Vergilər Nazirliyi bu mənbə üzrə 424,9 milyon manat vergi hesablayıb. Lakin buna baxmayaraq ARDNŞ bu vergi növü üzrə cəmi 197,7 milyon manat ödəniş edib və öhdəliklərini yerinə yetirməyib. Bu isə proqnozun 48,5 faizi, hesablanmış vergilərin isə 46,5 faizi deməkdir. Böyük ehtimalla bu pullar korrupsiya yeminə çevrilib.

2012-ci ildə 6 iri dövlət vergi ödəyicisi (Rabitə Nazirliyinin müəssisələri, Azərenerji ASC, Dövlət Dəmir Yolları QSC, Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi, Azərbaycan Hava Yolları QSCvə Azərsu ASC) dövlət büdcəsinə 210,5 milyon manat vergi ödəyiblər ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 3,2 milyon manat və ya 1,5 faiz azdır. Azalmaya əsas səbəb Dövlət Dəmir Yolları QSC üzrə vergi ödənişlərinin 64,6 faiz azalmasıdır. Bu şirkət 2012-ci ildə dövlət büdcəsinə cəmi 9,9 milyon manat vergi ödəyib. Ümumiyyətlə isə son 5 il ərzində şirkətin vergi ödənişləri ilbəil azalıb. Son 5 ildə vergi ödənişlərinin azalma tendensiyası Dövlət Dəmir Yolları QSC ilə yanaşı, Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi və Azərbaycan Hava Yolları QSC-yə də aiddir. Son 5 il ərzində Dəniz Gəmiçiliyinin dövlət büdcəsinə ödədiyi vergilərin həcmi 77,1 faiz, AZAL DK-nın ödədiyi vergilər isə 27,9 faiz azalıb. Ümumilikdə son 5 il ərzində 6 iri dövlət vergi ödəyicisinin dövlət büdcəsinə ödədiyi vergilər 940,5 milyon manat olduğu halda, bu şirkətlər dövlət büdcəsindən 2,2 milyard manat investisiya yatırımları alıblar. Dövlət sektorunda olan şirkətlərin büdcəyə borcları 2012-ci ildə 13,2 faiz azalıb, ancaq bu, dövlət şirkətlərinin vergi borclarının ödəməyə başlaması nəticəsində baş verməyib. ARDNŞ, "Azərenerji” SC, AZAL DK və "Azərsu” SC-nin borcları Nazirlər Kabinetinin borcların silinməsi ilə bağlı qərarları sayəsində azaldılıb. Göründüyü kimi, burada söhbət fantastik, hətta İtaliyanın dünyaca məşhur Siciliya mafiyasını belə təəccübləndirəcək korrupsiya layihələrindən gedir. Dövlət müəssisəsinin gəlirləri artır, ancaq vergi ödəmələri azalır, dövlət büdcəsi hesabına bu müəssisələrə milyardlar yatırılır, vergi ödəmələri yenə azalır, dövlət müəssislərinin nəhəng vergi borcları yaranır, ancaq Nazirlər Kabineti borcların ödənilməsini təmin etmək əvəzinə, borcların silinməsi ilə bağlı qərar qəbul edilir. Bunun analoqu doğurdan da yoxdur.

Digər xəbərlər

Əli Əsədov İqtisadi Şura üzvlərini topladı: nələr müzakirə olundu?

Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı

“Azəriqaz”da maaşlar niyə verilmir? - "Azər Məmmədovun vəzifəyə gəlməsindən sonra vəziyyət dəyişib"

Vergi Xidmətində təyinat olub

“Ağ Saray” şadlıq evində saxta məhsul aşkarlandı - FOTOLAR

Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı

MİDA-da tender: 14 min borcu olan şirkət 11 minlik layihənin qalibi elan olunub

Silinməmş vəsaitlər... - "Bakıkart" NFC funksiyası olan bank kartlarından istifadə edən şəxslərə müraciət edib

Mühasiblər Süni intellektə uduzdumu? - Rauf Rzayevdən açıqlama + VİDEO

"Vergi də bir sevgidi, vaxtında bəyan etmək lazımdı" - Mühasiblər və vergi mütəxəssisləri bir araya gəldi (VİDEO, FOTOLAR)

"Kirayə gəlirləri ilə bağlı yanlış təsəvvür yaranıb" - Vergi Xidmətinin baş idarə rəisi son dəyişikliklərə şərh verib

Kəmaləddin Heydərovun oğluna satılan zavodla bağlı 12 milyon manatlıq qalmaqal - Taleh Heydərov şirkət rəhbəri ilə məhkəmədə razılaşıb? (Yenilənib)

SON XƏBƏRLƏR

18:01 07.04.2026

Əli Əsədov İqtisadi Şura üzvlərini topladı: nələr müzakirə olundu?

17:42 07.04.2026

İcra başçısı özünü xeyli arıqladıb

17:26 07.04.2026

Dövlət Məşğulluq Agentliyində yeni təyinat olub

17:12 07.04.2026

İsrail Türkiyəyə xüsusi təşəkkür edib: "Terror bizi qorxutmayacaq”

17:04 07.04.2026

"Rabitəbank" ASC cəzalandırıldı - Mərkəzi Bank pozuntu olduğunu deyir

17:00 07.04.2026

Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı

16:55 07.04.2026

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı və narıncı xəbərdarlıq verilib

16:48 07.04.2026

YENİ İŞÇİ QRUPU YARADILIR - Prezident bu qurumlara əlavə tapşırıq verdi

16:48 07.04.2026

Prezident bu şəxsləri təltif etdi - SİYAHI

14:48 07.04.2026

Prezident İlham Əliyev daha bir qanunu təsdiqlədi - Dəyişiklik

14:39 07.04.2026

Fransada sürəti qatarı ilə yük maşını toqquşub – Ölən və xəsarət alanlar var

14:29 07.04.2026

İranın Xark adasına hücum olub

14:24 07.04.2026

İlham Əliyev Türkiyə Ali Məhkəməsinin Baş prokurorunu qəbul edib - FOTOLAR

14:22 07.04.2026

İstanbuldakı İsrail Konsulluğunun qarşısında silahlı incident: 3 silahlı şəxs öldürüldü, iki polis yaralandı - FOTOLAR

14:08 07.04.2026

Türkiyədə zəlzələ olub

14:05 07.04.2026

“Azəriqaz”da maaşlar niyə verilmir? - "Azər Məmmədovun vəzifəyə gəlməsindən sonra vəziyyət dəyişib"

13:54 07.04.2026

Vergi Xidmətində təyinat olub

13:14 07.04.2026

Azərbaycan XİN BƏƏ-nin Suriyadakı səfirliyinə hücumu pisləyib

13:11 07.04.2026

Marneuli merinin qardaşı saxlanıldı - Çörək sexinin sahibini döyməsinə görə

12:52 07.04.2026

Sabah hava necə olacaq? - Proqnoz

12:49 07.04.2026

"Ayın qolu" layihəsi: martın qalibləri müəyyənləşib

12:45 07.04.2026

“Ağ Saray” şadlıq evində saxta məhsul aşkarlandı - FOTOLAR

12:37 07.04.2026

“Turan Tovuz"un prezidentini ağır cəza gözləyir - Ehtiram Quliyevin bir cümləsi qıcıq yaradıb?

12:25 07.04.2026

“Mətbəxdə oturduğum vaxt gördüm ki, evin altında nəsə partladı" - VİDEO

12:17 07.04.2026

Türkiyədə daha bir bələdiyyədə əməliyyat: 20 nəfər saxlanıldı

12:09 07.04.2026

“Yağışdan sonra daşlar evimizə tökülüb, qalmağa yerimiz yoxdur” - VİDEOLAR

11:55 07.04.2026

AFFA klub və rəsmilərini cəzalandırdı

11:49 07.04.2026

AAYDA-nın sabiq sədri 1 milyard manatlıq mənimsəmə iddiasına cavab vermədi - Saleh Məmmədov zəngə elə cavab verdi ki... (VİDEO)

11:37 07.04.2026

Xocavənd şəhərinə növbəti köç olub

11:21 07.04.2026

Deputatlar toplanır: daha 11 qanun müzakirə olunacaq - SİYAHI

11:19 07.04.2026

Qaradağda əməliyyat: 5 nəfər 71 kq narkotiklə tutulub

11:12 07.04.2026

Qurban Yetirmişli: “Yanğıntı və daşqınalar zəlzələyə səbəb ola bilməz”

10:59 07.04.2026

İstanbulda məşhur sənətçilər qandallandı – Narkotik ittihamı ilə

10:40 07.04.2026

“Axios” yazır: “İrana qarşı yeni plan hazırlanıb..." - "Trapm o qədər qəzəblidir ki..."

10:34 07.04.2026

"Razin"də ev şökdü, bir qadın altından belə çıxarıldı - VİDEO

10:25 07.04.2026

Hindistan–Azərbaycan yaxınlaşması: diplomatik normallaşma, yoxsa Pakistan faktoruna qarşı strateji balans... (Təhlil)

10:15 07.04.2026

Zorla qız qaçıran 32, 34, 38 və 42 yaşlı kişilər saxlanıldı - Tovuzda...

10:00 07.04.2026

İsrail Livanı yenə vurub – Ölənlər var

09:33 07.04.2026

Məktəbdə iki şagird bıçaqlandı - Təfərrüat (Yenilənib)

09:31 07.04.2026

Xəzər dənizində yenə zəlzələ olub (Yenilənib)

09:04 07.04.2026

"Dedilər ki, burada nazir müavininin köməkçisinin köməkçisi əyləşəcək"

08:54 07.04.2026

İsrailli nazir bir qrup tərəfdarı ilə Əl-Əqsa Məscidinə basqın edib

00:32 07.04.2026

İstanbulda kriminal avtoritetin dəstəsinə qarşı əməliyyat: 29 nəfər tutulub

00:17 07.04.2026

İş axtaran tələbə qıza əxlaqsız təkliflər edən vəzifəli şəxs qandallandı – Türkiyədə

00:11 07.04.2026

ABŞ və İsrail Urmiyanı bombalayıb - Hava Limanı və…

00:03 07.04.2026

İran Küveytə raket atdı – Yaralananlar var

00:02 07.04.2026

Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR

22:59 06.04.2026

Əliyar Ağayev cəzalandırıldı

21:51 06.04.2026

“Təəssüf ki, Amerika xalqı geri dönməyimizi istəyir” – “Məndən olsaydı, İran neftini ələ keçirərdim, kürdlər isə…”

21:39 06.04.2026

İran ABŞ-ın iki həftəlik atəşkəs təklifini rədd etdi

DAVAMINI OXU