ABŞ prezidenti Ceyms Devid Vens nüfuzlu “The Washington Post” qəzetində Azərbaycan və Ermənistana səfəri ilə bağlı dərc olunmuş məqaləsində oxşar bir açıqlama vermişdi: “Vitse-prezident Rusiyanın Cənubi Qafqazına iki günlük səfəri zamanı TRIPP planlarını həvəslə müzakirə etdi...” (Vitse-prezident Rusiyanın Cənubi Körfəzinə iki günlük ekspedisiya zamanı TRIPP planları ilə həvəslə məsləhətləşdi...)

Buradakı əsas problem “Rusiyanın Cənubi Qafqazı” ifadəsidir. Bu, sadəcə coğrafi səhv deyil. Bu, geosiyasi şüursuzluğun göstəricisidir.

Cənubi Qafqaz – Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstandan ibarətdir; region – müstəqil dövlətlərdən ibarətdir. Onların heç biri Rusiyanın ərazisi deyil. Lakin Qrab mediasının dili hələ də bəzən bu yeri Moskvanın “təbii təsir zonası” kimi təqdim edir.

Bu, ilk dəfə deyil. Rusiya mediasında tez-tez rast gəlinən başqa bir ifadə:

1. “Rusiyanın yaxın xaricdə olması”. (Rusiyanın yaxın xarici torpaqları)

Bu termin Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya siyasi diskursunda yaranmışdır. Lakin Qrab mediası da bundan neytral termin kimi istifadə etməyə başlamışdır. Lakin, bəyanatın mahiyyəti Postsovet ölkələrinin rifahını unudur.

"Yaxın kənar" kimin kənarıdır? Niyə Baltikyanı ölkələr, Azərbaycan, Qazaxıstan və digərləri müəyyən dövlətlərə "yaxın" hesab edilməlidir?

Burada dil siyasiləşir.

2. 2020-ci il Qarabağ müharibəsi zamanı "Rus həyəti"

2020-ci ildə bir sıra Qrab analitik məqalələrində aşağıdakı ifadələr yer almışdır: "Türkiyə Rusiyanın həyətində təsirini genişləndirir." (Türkiyə Rusiyanın keçmişində təsirini genişləndirir.) "Həyət" - arxa həyat.
Bu metafora postsovet məkanını Moskvanın mülkü kimi təqdim edir. Sanki Azərbaycan xarici siyasətini müəyyən edərkən "ev sahibi"nin icazəsini almalıdır. Bu, açıq-aydın imperiya terminologiyasıdır.

3. “Keçmiş Rusiya əyaləti”nin (Keçmiş Rusiya əyaləti) Gürcüstanla əlaqəli əraziləri

Müxtəlif Qərb media materiallarında Gürcüstan kimi ifadələrə rast gəlinmişdir: “Gürcüstan, keçmiş Rusiya əyaləti…” (Gürcüstan, keçmiş Rusiya əyaləti…)

Tarixən Gürcüstan Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil idi. Lakin müstəqil dövlətdən danışarkən bu cür ifadələr müasir hökmdarı kölgədə qoyur.

Eyni yanaşma zaman-zaman Azərbaycan üçün də istifadə olunub - “keçmiş Sovet respublikası” kontekstində o, sanki eynidirmiş kimi Moskva ilə eyniləşdirilir.

Problem nədir?

Söhbət sadəcə faktdan getmir.

“Rusiyanın Cənubi Qafqazı” ifadəsi təsadüfi olsa da, düşüncə refleksini göstərir. Rusiya mediasının bir hissəsi üçün Postsovet məkanı yenə də Rusiyanın “təsir dairəsi” kimi kodlaşdırılıb.

Bu, paradoks yaradır: Bir tərəfdən Rusiya Federasiyası Ukraynanın suverenliyini müdafiə edir. Digər tərəfdən, Cənubi Qafqaz onu “Rusiyanın Cənubi Qafqazı” adlandırır.

Təhlükəsizlik selektiv ola bilməz. Əgər Azərbaycan və Gürcüstan müstəqil dövlətlərdirsə, onların coğrafiyası başqa heç bir dövlətin mənsubiyyət nümunəsi ilə təqdim edilə bilməz.

Dil təsadüf deyil. Geosiyasi reallıq əvvəlcə sözlərdə, sonra xəritələrdə dəyişir. Əgər Cənubi Qafqaz hələ də "Rusiyanın Cənubi Qafqazı" kimi təqdim olunursa, onda bəzi dairələr üçün imperiya artıq dağılmayıb, sadəcə adı dəyişdirilib.

Sual budur: Ölkə həqiqətən Postsovet məkanını müstəqil bir bölgə kimi qəbul edirmi, yoxsa hələ də onu Moskvanın kölgəsində görür? Çünki tarix göstərir ki, imperiyalar əvvəlcə xəritədən silinir, lakin sonradan dildən silinir.

Elbəyi Həsənli

mia.az