Mil­li Məc­li­sin son ic­la­sın­da İn­san al­ve­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə üz­rə Mil­li Ko­or­di­na­tor, Da­xi­li iş­lər na­zi­ri­nin mü­a­vi­ni Vi­la­yət Ey­va­zov il­lik mə­ru­zə ilə çı­xış et­di. 

O, Azər­bay­can­dan olan in­san al­ve­ri qur­ban­la­rı­nın da­ha çox han­sı öl­kə­lə­rə apa­rıl­ma­sı ba­rə­də də mə­lu­mat ver­di. Na­zir mü­a­vi­ni de­di ki, mü­əy­yən olun­muş 54 qur­ban­dan (51 qa­dın, 3 ki­şi) 37-­si Tür­ki­yə Res­pub­li­ka­sı­na, 8-i Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­na, 6-­sı Bir­ləş­miş Ərəb Əmir­lik­lə­ri­nə apa­rı­lıb, 3 əc­nə­bi (Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın iki, Çin Xalq Res­pub­li­ka­sı­nın bir və­tən­da­şı) öl­kə da­xi­lin­də is­tis­ma­ra mə­ruz qa­lıb. V.Ey­va­zo­vun söz­lə­ri­nə gö­rə, mü­va­fiq ci­na­yət­lər­də təq­sir­lən­di­ri­lə­rək haq­qın­da ax­ta­rış elan olu­nan 25 şəxs­dən 12-­si tu­tu­la­raq is­tin­taq və məh­kə­mə or­qan­la­rı­na təq­dim edi­lib: "He­sa­bat ilin­də hə­ya­ta ke­çi­ril­miş əmə­liy­yat-p­ro­fi­lak­tik təd­bir­lər­lə 2013-­cü il­lə mü­qa­yi­sə­də 21 fa­iz çox və ya 97 in­san al­ve­ri, 4 məc­bu­ri əmək, ha­be­lə in­san al­ve­ri məq­sə­di­lə şəx­siy­yə­ti təs­diq edən sə­nəd­lə­rin sax­ta­laş­dı­rıl­ma­sı­na da­ir 3 fakt aş­kar­la­nıb. Bu əməl­lə­rə gö­rə 26 nə­fər (18 qa­dın, 8 ki­şi) ci­na­yət mə­su­liy­yə­ti­nə cəlb edi­lib, in­san al­ve­ri ilə məş­ğul olan 9 ci­na­yət­kar qrup və 1 mü­tə­şək­kil dəs­tə zə­rər­siz­ləş­di­ri­lib. Qur­ban­lar­dan 38­-i sı­ğı­na­ca­ğa yer­ləş­di­ri­lə­rək hər bi­ri­nə zə­ru­ri yar­dım­lar edi­lib, elə­cə də təh­lü­kə­siz­li­yi tə­min olu­nub. Bü­töv­lük­də 54 qur­ba­na bir­də­fə­lik mü­a­vi­nət ve­ri­lib, 40-­na Kö­mək Fon­du tə­rə­fin­dən mad­di yar­dım gös­tə­ri­lib, 24­-ü iş­lə tə­min edi­lib, 30­-u pe­şə kurs­la­rı­na gön­də­ri­lib. Hə­ya­ta ke­çi­ril­miş pro­fi­lak­tik təd­bir­lər­lə 34 qur­ban öz ai­lə­si­nə qa­yı­dıb, so­si­al xid­mət­lə əha­tə olun­ma­sı üçün 36 qur­ban qey­ri-­hö­ku­mət təş­ki­lat­la­rı­na is­ti­qa­mət­lən­di­ri­lib". 

Mü­ba­ri­zə apa­rı­lır, am­ma... 

Mia.az xəbər verir ki, möv­zuy­la bağ­lı fi­kir­lə­ri­ni "Rey­tinq"­lə bö­lü­şən ta­nın­mış hü­quq­şü­nas Qur­ban Məm­mə­dov de­yib ki, in­san al­ve­ri bir ci­na­yət ki­mi dün­ya­nın hər ye­rin­də var və si­lah, nar­ko­tik ti­ca­rə­tin­dən son­ra ən çox gə­lir gə­ti­rən sa­hə­lər­dən­dir. Gə­lir­li­lik ba­xı­mın­dan Azər­bay­can­da da in­san al­ve­ri­nin ge­niş vü­sət al­ma­sı tə­əc­cüb do­ğur­ma­ma­lı­dır: 

"He­sab edi­rəm ki, son vaxt­lar hü­quq-­mü­ha­vi­zə or­qan­la­rı­nın bu sa­hə­də apar­dı­ğı işi müs­bət qiy­mət­lən­dir­mək olar. Mən, Vi­la­yət mü­əl­li­mi­ni he­sa­ba­tı­nı din­lə­mə­mi­şəm, am­ma mən­də olan mə­lu­mat­la­ra gö­rə, Azər­bay­ca­nın hü­quq-­mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı in­san al­ve­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə­də uğur­lar əl­də edib­lər. Qa­dın­la­rın fa­hi­şə­li­yə cəlb edil­mə­si, məc­bu­ri əmə­yə cəl­be­dil­mə, kim­lə­ri­sə al­da­da­raq xa­ri­ci öl­kə­lə­rə - Du­ba­ya, Tür­ki­yə­yə, Av­ro­pa öl­kə­lə­ri­nə apa­rıl­ma­sı­nın qar­şı­sı alı­nıb. Fər­di, ya­xud qrup şək­lin­də tö­rə­di­lən ci­na­yət­lə­rin açıl­ma­sın­da və mə­su­liy­yə­tə cəlb olun­ma­sı ilə bağ­lı xey­li fakt­lar var. Bu ba­xım­dan, in­san al­ve­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə­ni müs­bət də­yər­lən­di­ri­rəm". 

Mil­li Məc­lis­də he­sa­bat ve­rən na­zir mü­a­vi­ni onu da bil­di­rib ki, in­san al­ve­ri, əx­laq­sız­lıq yu­va­la­rı sax­la­ma, xa­ri­ci öl­kə­lər­də işə və təh­si­lə dü­zəlt­mə hal­la­rı, əc­nə­bi­lər­lə ni­kah­dan or­ta­ya çı­xan prob­lem­lər və sa­ir mə­sə­lə­lər­lə əla­qə­dar "Qay­nar xətt" te­le­fon xid­mə­ti­nə da­xil ol­muş 13 min­dən çox mü­ra­ci­ə­tə ba­xı­la­raq hər bi­ri üz­rə qa­nun­ve­ri­ci­li­yə uy­ğun təd­bir gö­rü­lüb: "İn­san al­ve­ri ci­na­yət­lə­ri tö­rət­mək­də təq­sir­lən­di­ri­lən və ya şüb­hə­li şəxs­lə­rin ey­ni­ləş­di­ril­mə­si­nə da­ir "İn­ter­pol­"a üzv döv­lət­lər­dən da­xil olan 50-­dən çox sor­ğu ca­vab­lan­dı­rı­lıb, ey­ni za­man­da, küt­lə­vi in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­rin­də və in­ter­net sə­hi­fə­lə­rin­də xa­ri­ci döv­lət­lər­də iş­lə­mək­lə bağ­lı tək­lif­lər araş­dı­rı­lıb". 

V.Ey­va­zo­vun söz­lə­ri­nə gö­rə, bey­nəl­xalq təd­qi­qat­lar­dan gö­rü­nür ki, in­san al­ve­ri­nin dur­ma­dan ge­niş­lən­mə­si - trans­mil­li mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar­lı­ğın və qa­nun­suz miq­ra­si­ya­nın qlo­bal xa­rak­ter al­ma­sı, ucuz iş­çi qüv­və­si­nin kül­li miq­dar­da gə­lir gə­tir­mə­si, gen­der bə­ra­bər­li­yi­nin po­zul­ma­sı, mə­i­şət zo­ra­kı­lı­ğı və di­gər prob­lem­lər­lə əla­qə­dar­dır: "Bir­lə­miş Mil­lət­lər Təş­ki­la­tı­nın dün­ya­da in­san al­ve­ri­nin və­ziy­yə­ti­nə da­ir 2014-­cü ilin no­yabr ayı­na olan he­sa­ba­tı­na gö­rə trans­mil­li mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar­lı­ğın bu təh­lü­kə­li nö­vü­nə de­mək olar ki, bü­tün döv­lət­lər­də və re­gi­on­lar­da rast gə­li­nir. Son 5 il­də 152 öl­kə­dən olan qur­ban­lar is­tis­mar məq­sə­di­lə 500-­dən çox da­i­mi marş­rut üzə­rin­dən 124 öl­kə­yə da­şı­nıb. Hər il bü­töv­lük­də 20 mil­yon­dan ar­tıq şəxs in­san al­ve­ri­nin qur­ba­nı­na çev­ri­lir ki, on­la­rın da ara­sın­da məc­bu­ri əmə­yə cəlb olu­nan­la­rın sa­yı sta­bil temp­lə ar­ta­raq 40 fa­i­zə yük­sə­lib. Qur­ban­la­rın 53 fa­i­zi cin­si is­tis­ma­ra, 7 fa­i­zi isə or­qan transp­lan­ta­si­ya­sı və di­gər məq­səd­lər­lə al­qı-­sat­qı­ya mə­ruz qa­lır. Na­ra­ha­te­di­ci mə­qam­lar­dan bi­ri də qur­ban­lar ara­sın­da az­yaş­lı qız­la­rın xü­su­si çə­ki­si­nin 21 fa­iz təş­kil et­mə­si­dir. Həm­çi­nin, bü­gü­nə­dək 31 döv­lə­tin Bir­ləş­miş Mil­lət­lər Təş­ki­la­tı­nın "T­rans­mil­li mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar­lı­ğa qar­şı" Kon­ven­si­ya­sı­na və onu ta­mam­la­yan Pa­ler­mo Pro­to­ko­lu­na qo­şul­ma­ma­sı 2 mil­yard­dan çox şəx­sin in­san al­ve­ri­nin bey­nəl­xalq mü­da­fi­ə me­xa­nizm­lə­ri ilə əha­tə olun­ma­sı­nı is­tis­na edir. Bü­tün bun­la­ra bax­ma­ya­raq, in­san al­ve­ri­nin qar­şı­sı­nın alın­ma­sı, qur­ban­la­rın hü­quq və azad­lıq­la­rı­nın qo­run­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lər da­yan­dı­rıl­ma­yıb. Son 3 ilə ya­xın müd­dət­də dün­ya­da in­san al­ve­ri ilə bağ­lı 25 min­dən çox ci­na­yət işi­nin is­tin­ta­qı apa­rı­lıb, 15 mi­nə ya­xın şəxs məh­kum edi­lib, 133 min qur­ba­nın hü­quq­la­rı bər­pa olu­nub. İn­san al­ve­ri­nin ma­hiy­yə­ti ba­rə­də mə­lu­mat­lı­lı­ğın ar­tı­rıl­ma­sı, bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yə­tin diq­qə­ti­nin qur­ban­la­rın üz­ləş­di­yi prob­lem­lə­rə yö­nəl­dil­mə­si məq­sə­di­lə Bir­ləş­miş Mil­lət­lər Təş­ki­la­tı iyu­lun 30-­nu ötən il­dən eti­ba­rən İn­san Al­ve­ri ilə Bey­nəl­xalq Mü­ba­ri­zə Gü­nü elan edib. Dün­yə­vi, de­mok­ra­tik, hü­qu­qi döv­lət qu­ru­cu­lu­ğu yo­lu­nu seç­miş, və­tən­daş hü­quq və azad­lıq­la­rı­nın tə­min edil­mə­si­ni döv­lət si­ya­sə­ti­nin pri­o­ri­tet is­ti­qa­mə­ti elan et­miş Azər­bay­can­da 2014-­cü il in­san al­ve­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə təd­bir­lə­ri kon­teks­tin­də əhə­miy­yət­li olub". 

Fa­hi­şə­xa­na­la­rın əsl sa­hib­lə­ri... 

Am­ma son za­man­lar pay­tax­tın bir sı­ra əra­zi­lə­rin­də mas­saj sa­lo­nu və ya bar ki­mi fə­a­liy­yət gös­tə­rən əx­laq­sız­lıq yu­va­la­rı­nın ol­du­ğu, qa­dın­la­rın fi­hi­şə­li­yə cəlb edil­di­yi ilə bağ­lı fakt­lar gün­də­mə gəl­mək­də­dir. O fi­kir­lər də səs­lə­nir ki, hə­min əx­laq­sız­lıq yu­va­la­rı hü­quq-­mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı­nın mü­əy­yən nü­ma­yən­də­lə­ri tə­rə­fin­dən hi­ma­yə olu­nur. Q.­Məm­mə­dov da tə­əs­süf­lə qeyd edib ki, bu ki­mi fakt­lar və res­pub­li­ka­nın müx­tə­lif ra­yon­la­rın­da, yol kə­nar­la­rın­da res­to­ran, mo­tel adı ilə fə­a­liy­yət gös­tə­rən əx­laq­sız­lıq yu­va­la­rı möv­cud­dur. 

Q.­Məm­mə­dov id­di­a edir ki, bu cür ob­yekt­lər hü­quq-­mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı­nın nə­za­rə­tin­dən kə­nar fə­a­liy­yət gös­tə­rə bil­məz: "Am­ma hü­quq-­mü­ha­fi­zə, xü­su­si­lə də təh­lü­kə­siz­lik or­qan­la­rı­na, əmə­liy­yat təd­bir­lə­ri hə­ya­ta ke­çi­rən or­qan­la­ra ica­zə ve­ri­lir ki, bu cür ob­yekt­lər təş­kil elə­sin­lər. Çün­ki ma­raq­lı şəxs­lə­ri cəlb et­mək üçün bu cür ob­yekt­lər­dən is­ti­fa­də olu­nur. Bu ba­xım­dan, bə­zi bu ki­mi ob­yekt­lə­rə hü­quq-­mü­hafi­zə or­qan­la­rı nə­za­rət edə bi­lər. Tə­bi­i ki, bü­tün bu ki­mi ob­yekt­lər bu məq­səd­lə açıl­mır. Po­lis or­qan­la­rı­nın hi­ma­yə­sin­də olan yüz­lər­lə əx­laq­sız­lıq yu­va­la­rı, həm də giz­li yox, açıq fə­a­liy­yət gös­tə­rir­lər. Kə­nar­dan mü­şa­hi­də apar­sa­nız, gö­rə­cək­si­niz ki, tak­si­lər­də ca­van-­ca­van qız­la­rı gə­ti­rir­lər, şı­dır­ğı "al­ver" ge­dir. Mən in­san al­ve­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə­ni təq­dir edən­də, bu sa­hə­də prob­le­min ümu­miy­yət­lə, ol­ma­dı­ğı­nı id­di­a et­mə­dim. Tə­bi­i ki, bu ki­mi ne­qa­tiv fakt­lar da var. Mü­ba­ri­zə apa­rı­lır, am­ma bu is­ti­qa­mət­də mü­ba­ri­zə da­ha da güc­lən­di­ril­mə­li­dir". 

Hü­quq­şü­na­sın söz­lə­ri­nə gö­rə, bu gün DİN in­san al­ve­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə apar­sa da, hü­quq-­mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı­nın bə­zi nü­ma­yən­də­lə­ri bu ci­na­yə­tə göz yu­mur və ya­xud be­lə "ə­məl­lə­rə" mü­əy­yən mə­na­da şə­ra­it ya­ra­dır­lar. 

İn­san or­qan­la­rı­nı kim­lər oğur­la­yır? 

Qeyd edək ki, Azər­bay­can­da ge­niş vü­sət al­ma­sa da, ara-­sı­ra or­qan al­ve­ri, qa­nun­suz transp­lan­ta­si­ya­la­rın ol­ma­sı ilə bağ­lı mə­lu­mat­lar ve­ri­lir. Bir müd­dət ön­cə mət­bu­at­da da bu­nun­la bağ­lı mü­əy­yən in­for­ma­si­ya­lar yer al­mış­dı. 

Həm­söh­bə­ti­miz Qur­ban Məm­mə­dov da or­qan ti­ca­rə­ti­nin ol­duq­ca cid­di mə­sə­lə ol­du­ğu­nu vur­ğu­la­yıb və bil­di­rib ki, bu sa­hə ilə bağ­lı konk­ret fak­tı ol­ma­sa da, və­ziy­yət təh­lü­kə­li­dir: "Məş­hur bir söz var. De­yir­lər ki, rüş­vət olan yer­də si­ya­sət göy­dən ası­lı qa­lar. Bir öl­kə­də ki, rüş­vət to­tal xa­rak­ter da­şı­ya, kor­rup­si­ya hə­yat tər­zi­nə çev­ri­lə, be­lə öl­kə­də nə­in­ki in­san, or­qan al­ve­ri, na­mus, vic­dan al­ve­ri də baş alıb ge­də­cək. Or­qan oğur­lu­ğu ilə bağ­lı şəx­sən mə­nim na­ra­hat ol­du­ğum mə­qam­lar var. Hər­bi his­sə­lər­də ölən əs­gər­lə­rin, məh­bəs­lər­də öl­dü­rü­lən dus­taq­la­rın, av­to-­qə­za­lar­da hə­lak olan in­san­la­rın morq­dan çı­xan­da da­xil­lə­rin­də nə var, nə yox­du, onu heç kim bil­mir. Me­yi­tin ya­rıl­ma­sı za­ma­nı in­san­la­rın han­sı or­qan­la­rı­nı gö­tü­rür­lər, bi­lin­mir. Yə­ni, bu sa­hə cə­miy­yət üçün qa­ran­lıq­dır. Öl­kə­də kor­rup­si­ya və rüş­vət tüğ­yan et­di­yi­nə gö­rə, bu sa­hə­də də prob­lem­lər ol­ma­ya bil­məz. Sa­də­cə ola­raq, əlim­də də­qiq fakt­la­rım ol­ma­dı­ğı­na gö­rə, bu ba­rə­də de­tal­lı da­nı­şa bil­mi­rəm. Am­ma tam əmi­nəm ki, öl­kə­də rüş­vət və kor­rup­si­ya bu sə­viy­yə­də ol­du­ğu­na gö­rə, o sa­hə­də də öz­ba­şı­na­lıq­la­rın ol­ma­sı müm­kün­dür". 

Hü­quq­şü­nas he­sab edir ki, me­yi­tin eks­per­ti­za­sı za­ma­nı mü­əy­yən qa­nun­suz­luq­lar ola bi­lər və çox­la­rı bu­nu yox­la­ma­ğı ağı­lan gə­tir­məz. Məhz, bu­na gö­rə də bu sa­hə­də baş ve­rən hər han­sı qa­nun­suz əməl aş­kar­lan­mır: "Hər­bi xid­mət­də, ya­xud məh­bəs­də, yol qə­za­sın­da kim­sə ölür, eks­per­ti­za heç kim­dən so­ruş­ma­dan me­yi­ti ya­ra­rır, son­ra da qar­nı ti­kil­miş və­ziy­yət­də sa­hi­bi­nə ve­rir. Elə­cə də bas­dı­rır­lar, heç qo­hum­-əq­rə­ba da bil­mir ki, mər­hu­mun han­sı­sa or­qa­nı gö­tü­rü­lüb, ya yox. Şəx­sən mən dü­şü­nü­rəm ki, in­san ölən­dən son­ra onun or­qa­nı­nın olub­-ol­ma­ma­sı­nın əhə­miy­yə­ti yox­dur. Mən özüm və­siy­yət edə­cəm ki, ölən­dən son­ra ya­rar­lı olan or­qa­nı­mı han­sı­sa eh­ti­ya­cı ola­na ver­sin­lər. Am­ma bu­nu han­sı­sa çir­kin niy­yət­li in­san­la­rın ti­ca­rət pred­me­ti­nə çe­vir­mə­si qə­tiy­yən yol­ve­ril­məz­dir. Öl­kə­miz­də bu qə­dər do­nor göz­lə­yən xəs­tə­miz ola­-o­la əs­gə­rin, məh­bu­sun, av­to­qə­za qur­ba­nı olan şəx­sin or­qa­nı­nın xa­ri­cə sa­tıl­ma­sı bu mil­lə­tə xə­ya­nət­dir. He­sab edi­rəm ki, bu sa­hə­yə nə­za­rə­ti ar­tır­maq la­zım­dır". Son­da mü­sa­hi­bi­miz bu pro­se­sə mə­su­liy­yət da­şı­yan döv­lət qu­rum­la­rı­nın adı­nı çə­kib. De­yib ki, bu­ra­da ilk növ­bə­də təh­lü­kə­siz­lik or­qan­la­rı, DİN və Sər­həd qo­şun­la­rı­nın əmək­daş­la­rı ayıq və mə­su­liy­yət­li ol­ma­lı­dır­lar. 

Z.­MƏM­MƏD­Lİ