Xalid Kazımlı, "Musavat.com"un redaktoru

Türkiyədə yenicə həbsdən buraxılmış jurnalist Can Dündarın prezident Ərdoğana ünvanladığı "təşəkkür məktubu” gerçəkdən də sənət əsəridir. Vaxt gələcək, bu yazı dərsliklərə salınacaq, universitetlərin jurnalistika fakültəsində tədris ediləcək.

Can Dündarın hər sətri mənalı olan yazısında belə cümlələr var: "Artıq dinləməkdə olduğunuz bir telefonum olmamasının rahatlığıyla neçə vaxtdır oxuya bilmədiyim kitabları oxudum; heç yaza bilmədiyim qədər çox yazı yazdım (hətta artıq sizin tərəfinizdən tutuqlanma riski qalmadığından daha rahat yazdım)”.

Əlbəttə, bu, bildiyimiz "təşəkkür məktubu” deyil, bu, sarkazm dolu qeydlərdir. Bir prezidentə ünvanlayaraq, "artıq sizin tərəfinizdən tutuqlanma riski qalmadığından daha rahat yazdım” yazmaq həmin prezidentin nə dərəcədə demokrat və ya avtoritar olmasına açıq işarədir. 

Can Dündar birbaşa, açıq mətnlə özünün və həmkarının Ərdoğanın sifarişi ilə həbs edildiyini yazır. Bu, demokratik quruluşlu ölkələrdə yolverilməz, qəbuledilməz durumdur. İnsanların günah dərəcələrinə görə həbsdə olub-olmamasını qanunlar, məhkəmələr müəyyən etməlidir. Nə yazıq ki, son yeddi-səkkiz ildə qardaş Türkiyədə bu işi məhkəmələrlə paralel digər strukturlar da görür - həm də saraydan gələn sifarişlər əsasında. 

İndi bəziləri deyir, Ərdoğanı necə diktator adlandırmaq olar ki, onun tutdurduğu iki jurnalist azadlığa buraxıldı. 

Bəli, iki jurnalist prezidentin iradəsinin əleyhinə olaraq, konstitusiya məhkəməsinin qərarı ilə azadlığa buraxılıb. Ancaq prezidentin də reaksiyası ortadadır: "Məhkəmənin qərarına hörmət etmirəm”.

Bir ölkədə konstitusiya məhkəməsinin qərarına prezident tərəfindən hörmət edilmirsə, o ölkədə demokratiyadan, qanunun aliliyindən söhbət gedə bilməz. 

Sadəcə, hələ prezident Ərdoğan bütün hakimiyyət qollarının səlahiyyətlərini tək əldə, öz əlində cəmləşdirmək niyyətini həyata keçirib qurtara bilməyib. Zatən, onun israrla ölkəsində prezidentlik institutunun bərqərar edilməsinə çalışmasının başlıca qayəsi budur. O da olandan sonra nəinki Can Dündarı, hətta Uğur Dündarı, Emin Çölaşanı, Yılmaz Özdili də məhbəsə salacaqlar.  

Can Dündarın şəxsiyyəti və vətənpərvərliyi bir qırağa dursun, bu, mübahisəli məsələdir.

Ancaq adamın yazarlıq, jurnalistlik istedadına söz yoxdur. Ziyalıdır, tolerantdır, demokratdır. Ona görə də onun bəzən hansısa prinsipləri, dəyərləri müdafiə edərkən ifrata varmasına səbirlə yanaşmaq, özünün öz səhvini anlayacağı günü gözləmək lazımdır.

Dündarın sırf prezident Ərdoğanı tənqid etdiyi üçün həbs edilməsi açıq bir şəkildə ortadaydı və bu, Türkiyənin adına utanc gətirən hadisəydi. Bu ölkənin konstitusiya məhkəməsi bu yanlışı ona görə düzəltdi ki, Türkiyənin adı beynəlxalq hesabatlarda hallanırdı. Yoxsa bu, Can Dündarın şəxsiyyətinə hörmətdən, Ərdoğanın personasına antipatiyadan irəli gəlmirdi.

Demokratik dövlətlərdə bu kimi instansiyalar var və onlar lazım gələndə prezidentin, baş nazirin, digər yüksək mənsəbli məmurların yanlış, qərəzli qərarlarına düzəliş edə bilir, ədaləti qoruyurlar. 

Bəzi ölkələrdə isə belə institutlar, instansiyalar ya yoxdur, əvvəlcədən bərqərar edilməyib, ya da olub, sonradan məhv edilib.

Bizdə belə instansiyalar əvvəlcədən olmayıb. Yalnız 1992-93-cü illərdə Ali Məhkəmə öz üzərinə belə bir funksiya götürərək, icra hakimiyyəti strukturlarının yanlış saydığı qərarlarını düzəltmək cəhdi göstərirdi, onda da ifrata vararaq, düzgün qərarları yanlış çıxarırdı. Nəticədə Elçibəy hakimiyyəti laxladı, öz iradəsini həyata keçirərkən maneələrlə üzləşdi.

Həbsdən buraxılmış jurnalistin prezidentə bu sayaq "təşəkkür” məktubu yazmasına gəlincə, bizim ölkədə analoji hadisə heç vaxt olmayıb. Bizdə həbsdən azad olunanlar ya susurlar, ya da qeyri-səmimi, eyni zamanda "sınmış” halda təşəkkür bəyanatı verirlər. 

Bu da ona görədir ki, bizdə prezidentin qərarlarını dəyişdirə biləcək, onlara hər hansı bir düzəliş edəcək heç bir instansiya yoxdur. Həbsdən buraxılanlar da yaxşı bilirlər ki, bu, kimin iradəsi ilə baş tutub.